فرآوری

در بخش فرآوری نیز که در کارخانه های خالص سازی مواد خام به منظور تهیه خاک، سنگ و سایر مواد معدنی مورد نیاز صنایع مختلف و رساندن محصول به عیار مد نظرصورت می گیرد.

جهت تولید محصولات باارزش و قابل استفاده در صنایع مختلف، فرآیندهای مختلف فرآوری بر روی کانسنگ خام معدنی انجام می گردد. این فرآیندها از دو جنبه تغلیظ مواد معدنی و همچنین تغییرات شیمیایی و فیزیکی مختلف قابل بررسی است که در ادامه شرح مختصری در این رابطه ارائه می‌شود. 

۱- تغلیظ

کانسنگ استخراجی از معادن بخصوص معادن(کانه¬های) فلزی دارای عیار مناسبی برای استفاده 

نمی¬باشد. به همین لحاظ به منظور آماده سازی کانسنگ استخراجی جهت استفاده صنایع دیگر و یا استفاده نهایی، این مواد به وسیله فرآیند یا فرآیندهایی پرعیار می¬شوند. معمولاً این مدارها شامل مراحل خردایش، پرعیارسازی ثقلی، فلوتاسیون، الکتریکی، مغناطیسی و غیره می¬باشد.

۲- تغییرات فیزیکی و شیمیایی

بسیاری از مواد معدنی بخصوص کانیهای صنعتی و غیر فلزی در بسیاری از موارد دارای عیار مناسبی جهت استفاده می باشد، ولی جهت استفاده در صنایع باید تغییراتی روی آنها انجام شود. به عنوان مثال بنتونیت برای استفاده به عنوان رنگبر باید فعال شود که برای فعال سازی آن از روشهای اسیدی و یا قلیایی بنا به نوع و خصوصیات ماده اولیه استفاده می¬شود. تهیه بالاست راه آهن نیز یکی دیگر از این موارد است که پس از خردایش و دانه¬بندی سنگهایی از قبیل دولومیت تهیه می‌شود.

با توجه به ذخایر معدنی کشف شده کشور، در بخش فلزی توجه به آهن، مس، سرب و روی و طلا از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و در بخش غیرفلزی خاکهای صنعتی از قبیل کائولن، بنتونیت و دیگر کانیهای رسی و همچنین گچ، فلدسپات، سیلیس، منیزیت(دریایی) و غیره از پتانسیل مناسبی جهت گسترش صنایع فرآوری پایین دستی جهت انجام تغییرات فیزیکی و شیمیایی برخوردار می¬باشند.

مزیتهای نسبی فرآوری

وجود پتانسیلهای معدنی متعدد، دسترسی به انرژی و نیروی کار ارزان، ارتباط با آبهای آزاد، مجاورت با کشورهای نیازمند محصولات معدنی، نزدیکی به بازارهای عمده جهانی(شرق آسیا، کشورهای حوزه خلیج فارس و شمال آفریقا و اروپا) و وجود کارخانه¬های متعدد فرآوری، زمینه و فرهنگ لازم را برای توسعه بخش فرآوری کشور فراهم می‌کند. آنچه که مسلم است تاکنون به این مقوله بصورت علمی و به صورت جدی نگریسته نشده است به طوری که هم اکنون بخش مهمی از مواد معدنی، بدون فرآوری و بدون ارزش افزوده و یا ارزش افزوده پایین استخراج و صادر می‌شود. این موضوع در ارتباط با کانیهای غیرفلزی مشهودتر است به طوری که هم اکنون تقریباً کارخانه مناسبی در ارتباط با فرآوری بنتونیت، کائولن، فلدسپات و غیره وجود ندارد. از آنجا که صنعت فرآوری نقش بسیار مهمی در افزایش ارزش افزوده مواد معدنی دارد لذا یکی از مزیتهای نسبی فرآوری ایجاد ارزش افزوده است. به همین جهت با توجه بیشتر به این صنعت و همچنین ایجاد صنایع پایین دستی می توان علاوه بر حفظ منابع معدنی و ایجاد اشتغال، به میزان قابل توجهی از خروج مواد معدنی خام جلوگیری نمود و در حقیقت ثروت بیشتری در کشور تولید خواهد شد. آمار واحدهای فعال فرآوری در ایران، نشان دهنده اهمیت توجه به این قسمت می باشد.فرآوری در ایجاد ارزش افزوده

با توجه به نوع مواد معدنی و نوع فرآیندهایی که بر روی آنها صورت می¬گیرد، میزان ارزش افزوده نیز متغیر خواهد بود. در میان مواد معدنی، کانیهای صنعتی و محصولات آنها نقش مهمی در ایجاد ارزش افزوده ایفا می نماید. در مورد کانیهای مورد بحث تفاوت بین قیمت ماده خام اولیه و محصول باارزش فرآوری شده بسیار فاحش می باشد. به طوریکه مثلا در مورد باریت با انجام فرآیندهای شیمیایی، در مورد بنتونیت با استفاده از فرآیند فعال سازی اسیدی و در مورد کائولن با استفاده از روشهای حذف ناخالصی می توان به این محصولات باارزش دست یافت. با توجه به وجود ذخایر عظیم و قابل توجه این کانیها در کشور، انجام تحقیقات جامع در این رابطه و در نهایت ایجاد واحدهای صنعتی جهت تولید این مواد باارزش در کشور ضروری به نظر می رسد.